Odtłuszczacz: rodzaje, pH i bezpieczne stosowanie

Halina Gwóźdź Avatar

6 min czytania

Odtłuszczacz w sprayu i ściereczka przy stalowym blacie w kuchni zawodowej

Odpowiedź w trzech zdaniach

Odtłuszczacz rozpuszcza lub emulguje tłuszcz, olej i smar. Do kuchni wybierz preparat wodny, lekko lub średnio alkaliczny. Na hali sięgnij po mocniejszy koncentrat alkaliczny albo rozpuszczalnikowy. O wyborze decyduje materiał powierzchni i karta charakterystyki. Powierzchnie mające kontakt z żywnością spłucz po myciu czystą wodą pitną.

Co to jest odtłuszczacz i jak działa

Odtłuszczacz usuwa z powierzchni tłuszcz, oleje, smary i woski, a używa się go w domu, przemyśle, motoryzacji i lakiernictwie (4fox.pl). Robi to na dwa sposoby. Rozpuszczalnik rozpuszcza tłuszcz, więc brud znika razem z nim. Środek powierzchniowo czynny (tenzyd, czyli detergent) otacza kropelki tłuszczu i utrzymuje je w wodzie jako emulsję, którą spłukuje się z powierzchni.

Odtłuszczacz służy też do przygotowania powierzchni pod malowanie, lakierowanie i klejenie. Do każdego preparatu producent dołącza kartę techniczną i kartę charakterystyki.

Rodzaje odtłuszczaczy: wodne, alkaliczne, rozpuszczalnikowe

Wodny jest najłagodniejszy, rozpuszczalnikowy najmocniejszy, a alkaliczny leży między nimi.

Rodzaj Składnik Zastosowanie Ograniczenie
Wodny woda i środki powierzchniowo czynne kuchnia, podłogi, zwykłe powierzchnie słabiej radzi sobie ze smarami przemysłowymi
Alkaliczny wodny roztwór alkaliów (zasad) mocny, zaschnięty tłuszcz, kuchnia zawodowa, hala tylko powierzchnie odporne na alkalia
Rozpuszczalnikowy silne rozpuszczalniki organiczne smary i oleje przemysłowe, mechanika, lakiernictwo nie do zwykłych powierzchni w kuchni, ochrona według karty

Zaczyna się od najłagodniejszego rodzaju, który daje radę. Mocniejszy środek to większe ryzyko dla powierzchni i dla skóry, więc sięga się po niego dopiero wtedy, gdy łagodniejszy zawiedzie.

Alkalia, pH i powierzchnie, na których nie wolno

Alkalia (zasady) zmieniają tłuszcz w substancję rozpuszczalną w wodzie, czyli go zmydlają, dlatego dobrze radzą sobie z przypalonym tłuszczem. Ta sama moc działa jednak na materiał pod spodem. Im wyższe pH, czyli im silniej zasadowy roztwór, tym mniej powierzchni go znosi. Skala pH pokazuje, jak bardzo roztwór jest kwaśny lub zasadowy, a wartość konkretnego preparatu podaje jego karta.

Preparat alkaliczny wymaga powierzchni odpornej na alkalia. Producent jednego z preparatów wymienia kostkę brukową, kamień naturalny, beton, stal nierdzewną, cegłę, PVC i tynek (jurga.com.pl). Etykieta odtłuszczacza do kuchni wyklucza z kolei przezroczysty plastik i powierzchnie malowane. Na materiale, którego nie ma na liście producenta, zrób próbę w niewidocznym miejscu.

Odtłuszczacz do kuchni

Do kuchni wystarcza zwykle preparat wodny, lekko zasadowy i gotowy do użycia, bez wodorotlenków (tenzi.pl). Spryskaj nim wilgotną szmatkę, a czas działania ustal według etykiety. Na urządzeniach i blatach mających kontakt z żywnością spłucz po myciu czystą wodą pitną.

Piekarnik czyści się według etykiety jednego z odtłuszczaczy kuchennych (rossmann.pl):

  1. Nagrzej piekarnik do 40–50°C i wyłącz go.
  2. Spryskaj preparatem wilgotną szmatkę.
  3. Przetrzyj wnętrze.
  4. Spłucz czystą wodą.

Odtłuszczanie i dezynfekcja to dwa osobne etapy. Płyn do dezynfekcji powierzchni nie zastąpi odtłuszczenia, więc najpierw odtłuść, potem dezynfekuj.

Odtłuszczacz uniwersalny: co znaczy „uniwersalny”

Odtłuszczacz uniwersalny to zwykle produkt lekko zasadowy, gotowy do użycia, przeznaczony do kuchni, garażu i warsztatu. Słowo „uniwersalny” nie znaczy „na każdą powierzchnię”.

Granice wyznaczają te same zasady co przy innych alkalicznych preparatach: lista odpornych materiałów od producenta, wyłączenia z etykiety i próba w niewidocznym miejscu. Produkty o tej nazwie mogą się różnić stężeniem, a jeden ze sklepów opisuje swój preparat jako „odtłuszczacz alkaliczny o wysokim stężeniu” (iqbuy.pl). Nazwa niczego tu nie rozstrzyga, rozstrzyga etykieta.

Odtłuszczacz na hali i w warsztacie

Na hali i w warsztacie smary i oleje wymagają mocniejszych środków niż kuchenny tłuszcz: alkalicznych koncentratów albo rozpuszczalnikowych. Rozpuszczalnikowe stosuje się w przemyśle, lakiernictwie i mechanice (4fox.pl).

Koncentrat rozcieńcza się według zaleceń producenta. Producent jednego z nich dopuszcza aplikację w rozcieńczeniu myjką ciśnieniową (jurga.com.pl). Na dużych posadzkach roztwór dozuje szorowarka do podłóg, więc dobór chemii i jej pH ma tam duże znaczenie.

Jak dobrać odtłuszczacz

Nie ma jednego najlepszego odtłuszczacza. Dobiera się go do zabrudzenia i powierzchni, a cenę sprawdza na końcu. Pytania, które porządkują wybór:

  • Jaki to brud: świeży tłuszcz kuchenny, zaschnięty nagar czy smar maszynowy?
  • Z czego jest powierzchnia i czy wytrzyma alkalia? Stal nierdzewna jest na liście odpornych materiałów jednego producenta.
  • Czy powierzchnia ma kontakt z żywnością? Wtedy po myciu spłukujesz ją wodą pitną.
  • Co jest w składzie i jakie ma zagrożenia według karty?
  • Jak duża jest powierzchnia? Preparaty są dostępne w sprayu, płynie i tabletkach (castorama.pl).

Kanister nie zawsze jest tańszy w przeliczeniu na litr. Ceny z czystysklep.pl, pobrane w jednym momencie i zmienne od promocji, pokazują różnicę:

Produkt 1 l 5 l Cena za litr przy 1 l Cena za litr przy 5 l
Hase 18,99 zł 66,30 zł 18,99 zł 13,26 zł
Cif Professional brak w zestawieniu brak w zestawieniu brak w zestawieniu 14,51 zł
Clinex 4D Dirt 17,71 zł 89,11 zł 17,71 zł 17,82 zł

U Clinexa litr z kanistra 5 l wychodzi drożej niż z butelki 1 l, więc przed zakupem większego opakowania porównaj cenę za litr.

Wykres: cena za litr odtłuszczacza w opakowaniach 1 i 5 litrów
Cena za litr w opakowaniach 1 l i 5 l. Dane: czystysklep.pl

Bezpieczeństwo przy odtłuszczaniu

Przy odtłuszczaniu zaczynaj od karty charakterystyki, a potem zakładaj rękawice i chroń oczy. Nie mieszaj preparatów między sobą i dbaj o wentylację.

Etykieta odtłuszczacza do kuchni pokazuje, jak wygląda to w praktyce (rossmann.pl). Ma hasło „Niebezpieczeństwo”, zawiera 2-aminoetanol (monoetanoloaminę), powoduje poważne uszkodzenia oczu i działa drażniąco na skórę. Zalecenia obejmują rękawice, ochronę oczu i niewdychanie aerozoli.

Do dużych powierzchni wybieram preparat bez aerozolu: rozpylanie mgiełki nad całą ścianą okapu to najłatwiejszy sposób na jej wdychanie. Środki ochrony indywidualnej wskazuje karta.

Karta charakterystyki odtłuszczacza

W sekcji o zagrożeniach karta charakterystyki (SDS) podaje piktogramy oraz zwroty H (zagrożenia) i P (zapobiegania). Dalej są środki ochrony indywidualnej i właściwości fizykochemiczne, w tym pH. Karta techniczna opisuje zakres zastosowania i dozowanie. Jak czytać poszczególne sekcje, wyjaśnia wpis o karcie charakterystyki.

Aceton, izopropanol, WD-40: czy to odtłuszczacze?

Sklepy sprzedają izopropanol (IPA) 99,9% jako odtłuszczacz do czyszczenia elektroniki (castorama.pl). Aceton i WD-40 należą do innych klas produktów niż odtłuszczacze. Do czego ich wolno użyć i na jakich materiałach, mówi ich karta charakterystyki, nie nazwa na etykiecie.

Czy domowy odtłuszczacz wystarczy?

Do lekkiego brudu w domu tak. W obiekcie zawodowym stosuje się preparat z kartą charakterystyki, bo tylko ona dokumentuje skład, zagrożenia i zakres zastosowania. Nie mieszaj octu z sodą: kwas i zasada się neutralizują, więc roztwór traci działanie odtłuszczające.

Halina Gwóźdź Avatar